58 năm trước, Bác Hồ dạy: “Không có việc gì khó...”

E-mail | Bản in | Lưu xem sau

 “Không có việc gì khó/ Chỉ sợ lòng không bền/ Đào núi và lấp biển/ Quyết chí ắt làm nên” - Những câu thơ Bác Hồ tặng thanh niên đã trở thành phương châm hành động của thế hệ trẻ thời đại Hồ Chí Minh. Tuy nhiên, không phải ai cũng biết những chi tiết thú vị xung quanh những “huyền thoại” của bài thơ bất hủ này. Chúng tôi đã có dịp gặp ông Lê Xuân Quát, hiện đang sống tại Hà Nội, một “chứng nhân” được trực tiếp nghe Bác Hồ đọc 4 câu thơ trên...

TNXP sẵn sàng lên đường khi Tổ quốc cần.

Ông Quát kể, ông nguyên là niên xung phong (TNXP) công tác tại liên phân đội TNXP 312, đơn vị có vinh dự được Bác Hồ đến thăm khi đang xây dựng cầu Na Cù thuộc thôn Nà Tu, xã Cẩm Giàng, Bạch Thông, Bắc Cạn ngày 28-3-1951. Đơn vị TNXP này được cấp trên quyết định thành lập vào thời gian đầu tháng 3-1951, đội viên được lấy từ các xã thuộc Vĩnh Phúc. Ông Quát được cử tham gia với tư cách là đảng viên địa phương. Cả đội ban đầu có chừng 200 người, trong đó, một phần ba là nữ. Do yêu cầu tiếp nhận chuyển vũ khí viện trợ từ các nước xã hội chủ nghĩa sang Việt Bắc theo quốc lộ 3 từ Cao Bằng xuống, đội được giao làm chiếc cầu mới bằng gỗ tại Na Cù, thay cho chiếc cầu xi măng bắc qua sông tại đó đã bị phá sập. Mố cầu, trụ cầu làm toàn bằng gỗ cây, xếp theo kiểu cũi lợn chồng lên nhau, bên trong ép đá hộc. Mới làm đuợc chừng hai tuần lễ thì chiều 28-3-1951, các thành viên trong đội được trên phổ biến đến tối sẽ có phái đoàn Chính phủ ghé thăm. Mọi người nghe vậy ai nấy rất hồi hộp vì từ trước tới nay đã ai được nhìn thấy mặt mũi “ông Chính phủ” thế nào đâu, nên xì xầm đoán già đoán non.

Sau khi ăn cơm chiều, trừ một số đi làm ở xa, số còn lại của liên phân đội 312 chừng 150 người nhanh chóng ngồi quây vòng tròn quanh đống lửa trại. Chừng 8 giờ tối, sau khi nghe tiếng còi ôtô vọng lên từ dưới quốc lộ 3, cách nơi đóng quân của đội hơn 100m, thấp thoáng ánh đèn pin ngày càng gần. Bỗng từ đoàn người đi tới tách ra một cụ già bước rất nhanh về phía đống lửa trại. Không ai bảo ai mọi người đứng hết cả dậy và đồng thanh reo: “Bác Hồ, Bác Hồ”. Bác giơ tay chào và ra hiệu cho các chiến sĩ TNXP ngồi xuống. Đoạn Bác đi một vòng quanh đống lửa để mọi người có thể nhìn rõ hơn. Lúc này, các chiến sĩ mới nhìn kỹ Bác mặc bộ kaki, chiếc khăn phula dài quấn quanh cổ (vì lúc này trời còn lạnh), tay cầm chiếc mũ cát. “Đây là TNXP tỉnh nào, chú Kế? - Bác quay sang hỏi đồng chí Ngô Kế, phụ trách liên phân đội.

“Thưa Bác, chúng cháu là đội Vĩnh Phú ạ”. “Ở đây ai ít tuổi nhất?”. Bác nhìn khắp lượt các chiến sĩ, sau đó bước tới xoa đầu cậu bé của đội lúc đó mới 14 tuổi đang rụt rè đứng lên. Sau đó, Bác Hồ hỏi thăm sức khỏe anh chị em trong đội: “Từ Vĩnh Phú đi lên đây thế nào, có ai nhớ nhà không?” Mọi người thật thà trả lời đi mất bốn ngày, kể cả nghỉ ngơi sinh hoạt học tập. Bác cười hóm hỉnh: “Các cô các chú đi chậm quá. Còn Bác một đêm có khi được 40km”.

Rồi Bác chuyển sang nói chuyện thời sự. Trước tiên Bác nói về Đảng Lao động Việt Nam lãnh đạo kháng chiến thế nào, cần những điều kiện gì, đòi hỏi gì ở Đảng viên, cán bộ. Bác hỏi anh chị em TNXP: “Với những điều kiện như thế thì ở đây ai có thể trở thành đảng viên được?”. Mọi người nhìn nhau trong giây lát rồi mạnh dạn trả lời: Cần phải có giác ngộ cách mạng; cần phải là người “thuần túy” (nghĩa là vô sản triệt để)... Bác liền chấn chỉnh: “Các cô, các chú là xuất thân từ nông thôn, cần diễn đạt cho hiểu, không nên dùng chữ nghĩa rắc rối”. Rồi Bác căn dặn: “Đã là TNXP thì bất cứ việc gì trên giao dù dễ hay khó, to hay nhỏ, ở lĩnh vực nào cũng đều phải xung phong. Rồi Bác hỏi: “Các cháu có thấy người ta đào được núi không?”. “Thưa Bác, chúng cháu đang đào núi đây ạ”. “Thế có thấy ai lấp được biển không?”. Anh chị em trong đội nhìn nhau bí quá không biết trả lời như thế nào, vì mới chỉ nghe kể về biển chứ đã ai được trông thấy tận mắt. Thấy tất cả im lặng, Bác kể chuyện ở Hải Phòng nhân dân lấn biển để lấy đất trồng trọt như thế nào cho anh chị em nghe.

Đoạn Bác Hồ nói: “Bây giờ Bác tặng các cháu mấy câu thơ để các cháu ghi nhớ và phấn đấu mỗi khi làm việc”:

“Không có việc gì khó

Chỉ sợ lòng không bền

Đào núi và lấp biển

Quyết chí ắt làm nên”.

Rồi Bác đọc lại lần thứ hai để các chiến sĩ TNXP nhớ. Lúc đó, anh chị em chỉ mới nghĩ và cảm thấy Bác Hồ làm thơ hay, rất thiết thực chứ chưa ai hình dung được bốn câu thơ - khẩu hiệu mộc mạc, cô đọng ấy sau này đã trở thành kim chỉ nam hành động không chỉ cho TNXP mà cả các thế hệ trẻ Việt Nam hiện nay và mai sau.

Trong lúc mọi người đang nhẩm cho thuộc thì Bác đề nghị cả đội cùng hát. Anh Việt Thi, vốn là cán bộ của Trung ương Đoàn thanh niên cứu quốc được bổ sung về làm cán bộ tuyên - văn (tuyên huấn - văn nghệ) của liên phân đội, đứng lên đề nghị tất cả vỗ tay theo kiểu quốc tế festival chào mừng Bác. Một lần nữa Bác Hồ lại nhẹ nhàng góp ý là ta phải học cách vỗ tay của ta, nếu ta không có mới học quốc tế, rồi Bác bắt nhịp mọi người cùng hát và vỗ tay bài Kết đoàn chúng ta là sức mạnh. Bất ngờ, Bác lách người khỏi vòng tròn vây quanh đống lửa đi nhanh xuống chân đồi. Tất cả mọi người đều đứng dậy, hướng theo hô to “Hồ Chủ Tịch muôn năm, muôn năm”. 

Đêm hôm đó, tâm trạng mọi người rất lạ, tần ngần, xúc động, không ai ngủ được vì hạnh phúc đến bất ngờ và lớn quá. Khi đi TNXP, tất cả các anh chị em TNXP không ai ngờ sẽ được gặp Bác chỉ ít ngày sau lên tới Việt Bắc. Ngay sáng hôm sau, toàn đơn vị tập hợp sớm phát động học tập lời Bác dạy và tỏ rõ quyết tâm làm theo lời Bác.

Có dịp trở lại Na Cù, các các thế hệ TNXP được thăm lại ngọn đồi Bác Hồ đã đến hơn 58 năm về trước. Nơi đây đã có tấm bia công nhận di tích lịch sử văn hóa quốc gia và tượng đài hình cuốn sách mở, trên đó có bốn câu thơ bằng đồng sáng lấp lánh dưới ánh mặt trời.n

Nguyễn Đình Hùng