Hồi sinh múa cổ Thăng Long

E-mail | Bản in | Lưu xem sau

Trong đời sống tinh thần của người Tràng An xưa tồn tại một loại hình sinh hoạt dân gian thể hiện rất rõ đời sống tâm linh, đó là múa cổ. Những năm qua vì nhiều lý do, loại hình múa cổ hầu như vắng bóng trong đời sống hàng ngày của người dân. Thông qua chương trình Phục hồi phát triển múa cổ, các nghệ sĩ của Hội nghệ sĩ múa Hà Nội đang ngày đêm nỗ lực đem những điệu múa đặc sắc đó trở về trong cuộc sống của nhân dân Thủ đô, bởi đó là sự kết tinh văn hóa truyền thống, tình cảm và tâm linh của người Thăng Long trong suốt 10 thế kỷ qua. Đây là một chương trình lớn không thể thiếu trong dịp Đại lễ kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long- Hà Nội.

Múa Bài Bông do các nghệ nhân, diễn viên làng Phú Nhiêu biểu diễn.

Đặc sắc múa cổ Hà Nội

Thăng Long - Hà Nội đã 1.000 năm tuổi thì những điệu múa cổ cũng xuất hiện và đồng hành cùng người Tràng An đến một nửa chặng đường. Theo thống kê, Hà Nội có tới hơn 100 điệu múa cổ tồn tại rải rác khắp các địa phương trong và ngoại thành. Cho tới nay, chưa có nghiên cứu nào xác định chính xác những điệu múa cổ Hà Nội có từ thời điểm nào. Tuy nhiên, một trong những tư liệu quan trọng và thuyết phục nhất còn ghi dấu ấn của những điệu múa cổ Hà Nội là những hoa văn, họa tiết trên trống đồng và các thư tịch cổ. Múa cổ Hà Nội rất đa dạng về thể loại nhưng chủ yếu thuộc về ba loại hình là múa dân gian, múa cung đình và múa tín ngưỡng tôn giáo. Múa cổ tồn tại rải rác khắp các làng quê, các đình chùa và chủ yếu được tổ chức vào mùa xuân. Đáng chú ý là những điệu múa: Múa trống bang ở làng Triều Khúc; múa bài bông ở làng Phú Nhiêu; múa bỏ bộ làng Lỗ Khê; múa lục cúng chùa Minh Quang...

Múa cổ Hà Nội còn là sự kết tinh của nhiều nền văn hóa. Điệu Lục cúng hoa đăng ở chùa Minh Quang, quận Đống Đa có sự pha trộn của loại hình nghệ thuật truyền thống của văn hóa Phật giáo và nhã nhạc cung đình Huế. Đặc biệt, múa bài bông của làng Phú Nhiêu là sự kết hợp giữa những điệu múa bình dân và quý tộc. Nội dung của múa cổ cũng rất phong phú. Những điệu múa dân gian thường có nội dung ca ngợi, mừng cuộc sống yên bình của muôn dân. Múa cung đình với biểu tượng quyền quý, long- ly-quy-phượng với ý nghĩa cầu chúc an lành, thịnh vượng, xua đuổi tà ma. Múa tín ngưỡng tôn giáo lại mang tính nhân văn cao, cầu siêu cho các vong hồn đã mất trong tiến trình lịch sử ngàn năm của đất Thăng Long.

Ngày nay, do những thăng trầm của lịch sử và biến động của thời gian, những điệu múa này đang dần vắng bóng trong cuộc sống hiện đại. Theo thống kê mới nhất thì hiện còn lại khoảng 30 điệu múa cổ. Thấy được tầm quan trọng và nguy cơ thất truyền của múa cổ, UBND TP Hà Nội cùng Ban chỉ đạo tổ chức Đại lễ 1.000 năm đã tổ chức chương trình Phục hồi phát triển múa cổ Thăng Long - Hà Nội do Hội Nghệ sĩ múa thực hiện.

Múa Lục cúng hoa đăng do các nhà sư chùa Minh Quang biểu diễn.

Chọn lọc tinh hoa mừng Đại lễ

Theo ông Nguyễn Văn Bích, Chủ tịch Hội Nghệ sĩ múa Hà Nội, Hội bắt đầu triển khai dự án khôi phục các điệu múa cổ của Hà Nội từ đầu năm 2006. Bên cạnh việc tìm kiếm, tra cứu tài liệu để tìm các điệu múa còn tồn tại, hội phải lặn lội về từng miền quê, tìm kiếm những nghệ nhân, diễn viên múa ở các làng để phục dựng lại. Gian nan là thế, song rất mừng là việc phục hồi múa cổ đã nhận được sự ủng hộ nhiệt tình của lớp nghệ nhân già và người dân. Bước đầu việc sưu tầm, nghiên cứu và phục hồi những điệu múa cổ được thực hiện tại một số xã, phường như Nhật Tân, Lệ Mật, Triều Khúc... và đang ngày càng mở rộng trên toàn địa bàn thành phố để từ đó phát triển những tư liệu múa cổ thành những tác phẩm vừa có tính dân tộc, vừa có tính hiện đại phù hợp với công chúng mà vẫn mang đậm dấu ấn văn hóa Hà Nội. Từ năm 2006 đến nay, Hội đã tổ chức được ba cuộc liên hoan vào dịp đầu năm mới. Các cuộc liên hoan đã sưu tầm, phục hồi được 28 điệu múa cổ, trong đó có nhiều điệu múa cổ mới phát hiện có giá trị văn hoá, như: Múa hội trống cổ, xã Phú Mỹ, Phú Xuyên; múa thi Hồ Huỳnh Hương Cân, chùa Đống Lim, Long Biên; múa tứ linh làng Lỗ Khê; múa giải oan thích kết, chùa Đào Xuyên, Long Biên; múa vật; múa chạy cờ, làng Triều Khúc... Một điều đáng mừng là tham gia phục hồi múa cổ có trên 300 nghệ nhân tâm huyết, người cao tuổi nhất đã 92 tuổi.

Ngoài các nghệ nhân còn có các tăng ni phật tử và một số Đại đức của một số chùa cũng tham gia phục hồi và biểu diễn múa cổ. Vì đây là những điệu múa cổ truyền, có những nét đặc sắc riêng mang đặc trưng văn hoá Thăng Long-Hà Nội nên đã được khán giả thủ đô và du khách nước ngoài rất ưa thích. Hội nghệ sĩ múa Hà Nội cũng đã chọn lọc những tác phẩm đặc sắc mang đậm văn hóa Thăng Long để đưa vào chương trình Đại lễ 1.000 năm Thăng Long- Hà Nội. Kịch bản chương trình múa cổ trong ngày Đại lễ mang tên “Thăng Long mở hội tìm lại dấu xưa” do Nghệ sĩ nhân dân Chu Thúy Quỳnh làm đạo diễn. Kịch bản gồm 3 phần: Phần I: Lửa thiêng Hà Nội - Mở hội ngàn năm, tái hiện lại quá trình khai khẩn đất hoang lập nên kinh thành Thăng Long xưa.

Phần II : Những dấu xưa - Trình diễn các điệu múa cổ Thăng Long đặc sắc và phần kết: Mừng Thăng Long chiến thắng, bao gồm ba điệu múa thể hiện tinh thần thượng võ của người Tràng An: múa chạy cờ, múa rồng và múa binh khí. Ngoài ra, Hội còn sáng tác các điệu múa mới về đề tài Thăng Long - Hà Nội, ứng dụng các điệu múa cổ vào các tác phẩm múa hiện đại. Mục đích của Hội là tái hiện các điệu múa từ truyền thống tới hiện đại. Sau đó ghi hình lại những điệu múa cổ với múa mới Thăng Long - Hà Nội với mục tiêu là bảo tồn múa cổ, giới thiệu cho nhân dân trong và ngoài nước loại hình nghệ thuật mang đặc trưng văn hóa của người Hà Nội.

Tâm sự với chúng tôi, ông Nguyễn Văn Bích chia sẻ: “Phục dựng các điệu múa cổ là một công việc hết sức gian nan. Tôi hy vọng trong thời gian tới, liên hoan múa cổ sẽ được tổ chức hàng năm đúng vào dịp đầu xuân và trở thành hoạt động thường niên để giữ gìn và phát triển những điệu múa đặc sắc này”.

Hoàng Hiền